Otomí
Español |
Otomí |
| amamantar | tsüt’i |
| amanecer | tsüti |
| amante | hmädi, njaui, xähi |
| amar | mädi |
| amaranto | dok’u, gink’ani |
| amargo | ranjü |
| amarillo | k’ast’i |
| amarrado | däti |
| amarrar | du’tsi, xöt’e, thät’i |
| amarrar animales | u’ëni |
| amasar | pant’i |
| amenaza | b’ëna |
| amenazar | b’ëna |
| amiga | nxuy’ob’e |
| amigo | y’ob’e, mpädi |
| aminorar | kät’i |
| amo | hmu |
| amonestar | mundo |
| amontonado | mutsi |
| amontonar | b’öni, mutsi |
| amor | hmädi |
| amparar | tëhë |
| ampliar | güngi |
| amplio | nxidi |
| amplitud | ngüni |
| ampolla | bexiga, ndüst’i |
| ampollarse | düst’i |
| analfabeta | ñ’äfädi |
| anaranjado | nanxa |
| ancho | ngüni |
| anciana | dätsu |
| anciano | däk’ei, däxjua |
| andar | be’ñu, y’o |
| andar cerca | gats’i |
| andar descalzo | y’oua |
| andar (de madrugada) | y’omxudi |
| anécdota | b’ede |
| anestesiar | bähi |
| anexo | njuete |
| ángel | ënxë |
| angosto | nts’imi, ts’imi |
| anillo | mfoy’e |
| anima | anima |
| animal | mbon’i |
| animal domestico | mäxo mbon’i |
| animal silvestre | mbänga mbon’i |
| animal sin cuernos | dondri |
| animal sin orejas | dogu |
| animalillo | zu’ue |
| ano | damfo, xiji |
| anotar | ofo |
| anteayer | mangünde |
| anteojos | hñeda |
| antes | m’ët’o |
| antiguamente | mantebü, mayabü |
| antiguo | mantebü |
| antojar | moxi |
| anudar | tutsi |
| anunciar | mä |
| añadir | e’tsi, töke |
| añil | kuji |
| año | jëya |
| año nuevo | ra’yu jëya |
| apachurrado | pët’i |
| apachurrar | pët’i, ts’imi |
| apaciguar | huëke |
| apagar | nhueti |
| apagarse | hueti |
| apalear | thont’i |
| aparear | ñöui |
| aparejo | nsitsi, äbi’yo |
| apartar | ueki |
| apartar (con anticipación) | mäki |
| apartarse | akui, u’engi |
| aparte | n’ambü |
| Apaxco (Apasco) | Pixkuai |
| apedrear | k’ahni |
| apellido | däthuhu |
| apenas | kjageña |
| apenitas | kjagenthoya |
| apestar | xägi, nxä |
| apestoso | nxä |
| apetecer | tsijüyä |
| apiadarse | hueki |
| aplanar | mimi |
| aplastar | pët’i, ts’imi |
| aplastarse | höde |
| aplauso | b’et’ay’ë, pëty’ë |
| aplazar | ëntsi |
| aplicar | kots’i |
| aposento | b’ëni |
| aprender | pädi, nxo |
| apresurarse | ntsëtho |
| apretado | dü, ndü |
| apretar | düti |
| apretar (con la mano) | mit’i |
| apretón | hmit’i |
| apretón (de manos) | hmiby’e |
| aprobar | bädi |
| apropiarse | jambi |
| aprovechar | menthi |
| aproximación | dat’i |
| apoyarse | dohni |
| apuesta | nxä |
| apunta | udi |
| apuntalar | tëtsi |
| apuntar | äti, uaki, jutsi |
| apuñalar | b’üm’i, süni |
| apuración | xöni |
| apurarse | nxöni, zëdi |
| apurarse a caminar | dämä’yo |
| apúrate | dämänxöni |
| aquel | gehni, nuni |
| aquel es | gehni |
| aquel sitio | nu’ä |
| aquella | nuni, nuhu |
| aquellas | ge’u, nu’u |
| aquello | gehni |
| aquellos | ge’u, nu’u |
| aquí | nua |
| aquí es | gekua |
| aquí está | b’akua |
| arado | t’abi |
| arar | fö’mi, uäji |
| arándano | dësëñoi |
| araña | mexe |
| araña capulina | bat’e |
| araña zancuda | tangra |
| arañar | xati |
| arbitro | gänsoki |
| árbol | za |
| árbol de nuez | dëmza |
| arboleda | b’oza |
| arco | ntotiza |
| arco iris | më’kuni |
| arcón | b’eza |
| arder | zö |
| arder (la piel) | huixhni |
| ardilla | mina |
| ardilla de árbol | minza |
| ardor | bat’i |
| arena | b’omu |
| arete | ts’üngu |
| armadillo | nk’injua |
| arnear | jaki |
| aroma | ñüni |
| arrancar | ötse |
| arrancar (un hilo) | k’ugi |
| arrancarse | k’ügi, k’üts’i |
| arrastrar | jüt’i |
| arreado | nt’ët’i |
| arrear | ët’i, tonadihe, yët’i |
| arrebatar | kuatsi, damaxaki, tuni, mondabi, xö’ti, ñambi |
| arreglo | nthoki |
| arremangar | pants’i, pünt’i, xänts’i |
| arremangarse | mpants’i |
| arrepentirse | höke, mpëts’i |
| arriba | mañä |
| arriero | ñ’eti, modi |
| arrimar | kuat’i |
| arrodillar | ndäntiamhu |
| arrodillarse | ndäntiamhu |
| arrojar | ye’i |
| arrollar | net’i |
| arrojar | ëi, föte |
| arroyo | tsai |
| arruga | b’ati, muxti |
| arrugado | muxti |
| arrugar | b’ati, pët’i |
| arrugarse | b’ati |
| arrullar | huäni, gat’i |
| artesa | b’önza |
| asa | ntsudi |
| asaltante | dakate |
| asamblea | hmunts’i |
| asar | häxi |
| asco | tso |
| asechanza | födi, jantitho |
| asechar | födi |
| asegurar | nhuajuya |
| aserrar | hëki |
| aserrín | hanza |
| asesinar | ho, pöti |
| asesino | hyodu, zadu |
| así | njani, nkapu |
| así está bien | hähä |
| asiento | hudi |
| asiento de pulque | gisei |
| asistir a misa | numxa |
| asno | nöndo |
| asomarse | k’äts’i |
| asomate | biandi, k’aki |
| asombrar | yëtho |
| áspero | nñ’ädi |
| aspiración | manfidi |
| aspirar | günts’i |
| astilla | hanza |
| asustar | pidi, tsu |
| atacar | pütsi |
| atajadizo | nthaki |
| atajar | daki |
| atajarse | huini |
| atalaya | denjä |
| ataque | ntu, mousëhë |
| atar | du’tsi, thati |
| atar con mecapal | thati ndinthi |
| atardecer | binde, nde |
| atascarse | nt’ëm’i |
| ataud | huada |
| atender | jamasu |
| atizar | katsi, ut’i |
| Atlacomulco | Mbado |
| atmósfera | b’ipa |
| atole | t’ei |
| atole negro | t’ei mb’oti |
| atorado | totsi |
| atorar | ntötse |
| atorar (la comida) | ndotsi |
| atorarse | ntötse, bindü |
| atrancar | ntötse |
| atrapar | jü, penti |
| atrás | möte, xutha |
| atrás de otro | nxutha |
| atrasado | b’ëfa |
| atrasar | ga’tsi |
| atrasarse | bëfa |
| atravesado | ngot’i |
| atravesar | natsi, nat’i |
| atropellar | net’i |
| aullar | mafi |
| aullido | nmafi |
| aumentar | hutsi |
| aumentar de tamaño | nmañha |
| aumento | hutsi |
| aunque | maske |
| aunque sea | madige’ä |
| aura | pada |
| ausente | jotho |
| auto | böjä |
| autobús | böjä |
| automóvil | böjä |
| autopista | däñ’u |
| autoridad | dämfö, ts’ütui |
| auxiliar | fats’i, öthe |
| ave | m’oña, dë |
| avena | ngüdi |
| aventador | nthiti, huixtitsibi |
| aventar | bünt’i, ënte, pánts’i |
| avergonzar | b’ëtse |
| avergonzarse | ntsa, tsapi |
| avisar | bünt’i |
| aviso | hmati, xifi |
| avión | hñaxaböjä |
| avispa | sethu |
| avispa gigante | tsinfi |
| axila | kaxjo |
| ayate | dänjua |
| ayate grueso | dänjua |
| ayer | mande |
| ayudante | maste, mfats’i |
| ayuda | faste |
| ayudar | behe, fötsi |
| ayunar | bihi |
| ayuno | bihi |
| azabache | b’o |
| azotador | doxo, nkändo |
| azotar | fëm’i, fët’i, ñüni |
| azteca | ndëzhna |
| azúcar | dothfi |
| azul | mok’angi |
| azul celeste | mahyats’i |
| azul obscuro | kühü |