Maya
Español |
Maya |
| macana | xtol, xtol che’ |
| maceta | pak’al ts’aba’an ti’ p’úul wáa ti’ kuum |
| machácar | kool, k’uut, peech’, maax |
| machete | máaskab |
| machetear | ch’aak yéetel máaskab |
| macho | xiib |
| macho (animal) | xiibil ba’alche’ |
| machorra | ch’up ma’ tu ts’aik u yaal (x) |
| machucar | peech’, maax, muux, yaach’ |
| madeja | cháach, chúuch, k’aax |
| madera | che’ |
| madera dura | bohom |
| madero | che’ |
| madrastra | mahan na’, ka’ana’ |
| madre | na’ |
| madriguera | áaktun, k’u’, sahkab |
| madrugada | ha’atskab k’iin, sáastal |
| madurar | tahal, tahankun, tak’antal |
| maduro | yi’h, tak’aan |
| maestra | ka’ansah xook (x) |
| maestro | ka’ansah, ka’ambesah (h) |
| magro | ts’ooy, ts’oya’an, bek’ech, cholo’op |
| magullar | nuul, maax |
| maguey (agave) | kih |
| maíz (planta) | ixi’im |
| maíz (mazorca) | nal |
| majar | maax, peech’, yaach’ |
| mal | k’aas, loob |
| mal olor | book |
| mala suerte | loob |
| maldad | k’aasil, loobil |
| malear | k’askun, k’astal, k’aspahal |
| maleza | aban, loob, k’ak’as xíiw |
| maligno | ba’aba’al, kisin |
| malo | k’as |
| maltratar | to’to’op |
| malva | chi’chi’beh |
| malla | sawin |
| mamá | na’ |
| mamar | chu’uch |
| mamey | chakal ha’as |
| manantial | sayab |
| manatí | teek |
| mancebo | táankelen, táankelem |
| mancillar | u báabaxta’al xch’up |
| mancha | éek’ |
| mandar | túux, tusbeel |
| mandíbula | kama’ach |
| manga | k’abil, k’abil nook’ |
| manglar | áak’alche’ |
| mango | ook |
| manija | k’ab |
| manjar | ki’il |
| mano | k’ab |
| mano derecha | nooh k’ab |
| mano izquierda | tsíik k’ab |
| manojo | cháach’, ch’uuy, k’aax |
| manosear | báabax, máamach |
| manso | suuk |
| manteca | tsaats |
| mantel | nook’ ku ha’ayal yóok’ol mayak che’ |
| mantener | tséen, kuxkin |
| mantilla | bóoch’ |
| manzana | chak pak’áal |
| manzana de adán | k’o’och |
| manzanita (planta) | bisil |
| mañana | sáamal, ha’atskab |
| mañana (del día) | hatskaab k’iin |
| mapache | k’ulu’ |
| mar | k’áak’náab |
| maratón | k’iinsabil |
| maravillar | ha’ak’ óol, ha’ak’óol |
| marca | weet |
| marcar | chíikbes, weel |
| marchar | xiimbal, bin |
| marchitar | much’, muuts’, chuchul, kíimil, k’ak’altal |
| marear | éek’hoch’e’ental ich |
| margen | chi’, háal |
| maricón | ch’upul xiib, k’uuruch, kankalas |
| marido | íicham |
| mariposa | péepem |
| mariposa nocturna | áak’ab ts’unu’un |
| marisco | k’omoh |
| marrana | leech (x) |
| marrano | k’éek’en |
| martillo | bahab |
| martirizar | muk’yah |
| más | máas, maasil |
| masa | sakam, huuch’ |
| masacrar | kíinsah |
| masaje | páats’, yéet’, yeets’ |
| mascar | cha’ach, haach’ |
| máscara | tep’ ich, pix ich |
| mascota | aláak |
| masculino | xiib |
| masticar | cha’ach, haach’ |
| masturbarse | kóol keep, kóol iit |
| mata | che’ |
| matanza | kíimsah, banban kíimsah |
| matar | kíimsah |
| matorral | aban, haban, pokche’ |
| matraca | bohol che’ |
| matrimonio | ts’o’okol beel |
| matriz | káakbach (x), choko iit (x) |
| matrona | xunáan, ko’olel |
| maullar | awat miis, ok’ol miis |
| maxilar | kama’ach |
| maya | maaya wíinik |
| maya (idioma) | maaya t’aan |
| Mayab | Maaya’ab (Lugar de pocos) |
| mayor | nohochil |
| mayoral | mayokol, mayol |
| mazorca | nal, hek’ nal |
| mear | wiix |
| mecapal | táab |
| mecate | k’aan, ts’áak |
| mecer | úumbal, úumbah, pik’ |
| mechón | p’oot |
| mechón de pavo | tsuum |
| madia noche | chmuk aak’ab |
| medicar | ts’aak |
| medida | p’iis |
| medicina | ts’aak |
| medición | p’iis |
| médico | ts’ak máak ts’ak yah |
| medida | p’iis, p’isib |
| medir | p’iis |
| meditar | tuukul |
| medio | chumuk |
| medio día | chumuk k’iin |
| medir | p’iis |
| médula | ts’o’omel baak |
| mejicano | wach wíinik |
| Méjico | Mexikoo |
| mejilla | p’u’uk |
| mejorar | ma’alobkin, ma’alobtal |
| mellar | p’uuy, ts’eeh |
| mellizo | iich |
| mencionar | chiha |
| mendigar | k’áat, matan |
| mendigo | matan (h), k’áat matan |
| menear | k’uuy, biik’, yúuk, pipik’ |
| meneo | niik’, k’uuy, biik’, bibik’, pipik’ |
| menester | k’abéet |
| menguar | éemel, kaabaltal |
| menor | chan, chichan, ts’iris |
| mensaje | t’aan, k’iben t’aan |
| mensa | meelen peel (x) |
| menso | meelen kep (h) |
| menstruación | éemel k’i’ik’ |
| menstruar | éemel k’i’ik’ |
| mensura | p’iis, hol ch’ak |
| mensurar | p’iis, xot’ k’áax, hol ch’ak |
| mente | tuukul |
| mentir | tuus |
| mentira | tuus |
| mentón | no’och |
| meñique (dedo) | t’uup |
| meollo | nooy, ts’u’ |
| mercado | k’íiwik, u kúuchil u ko’onol yéetel u ma’anal ba’alo’ob. |
| Mérida | T-Ho’ (lugar de cinco) |
| meridano | ho’il |
| mermar | p’íitkun, éemel, kaabaltal, kaabalkun |
| mesa | ka’anche’, mayak, che’ |
| meseta | chakáan |
| meta | xuul |
| metal | máaskab |
| metate | ka’ |
| meteorito | k’áak’, chamal xnuuk |
| meter | ts’oot, huup, chook’, oks, kaap |
| mexicano | wach wíinik |
| mexicano (idioma) | wach t’aan |
| México | Mexikoo |
| mezcla | xa’ak’, xe’ek, ya’ach’ |
| mezclar | buuk’ |
| mi (pronombre) | in, tin |
| mico | ma’ax |
| mirada | ta’ |
| microbio | ik’el |
| miedo | sahkil, sahakil |
| miel | kaab |
| miembro viril | keep, toon |
| mierda | ta’ |
| migaja | p’úuy, xéet’, xéet’el |
| milpa | kool |
| mina | áaktun, sahkab |
| mío (mía) | in tia’al |
| mirar | il, paakat, cha’an |
| miserable | óotsil |
| miseria | óotsilil |
| mitad | búuh, táan buh, táan chumuk, táankoch |
| mocho | móoch |
| moco | síim |
| moderar | p’iis, ts’aa p’iis |
| modista | chuuy (x) |
| modo | bay, bey, beya’, beyo’ bix, lay |
| mofar | p’a’as. eets’ |
| moho | kuuxum, ta’ cháak |
| mojado | ch’uul |
| mojar | ch’uul |
| mojón | xu’uk, multun |
| mojonera | xu’uk’, multun |
| molar | cha’am koh |
| molde | u nu’ukul hóohochil tu’ux ku láala’al wáa ba’ax. |
| moldear | paat, u meenta’al wáa ba’ax ichil hunp’éel un’ukul hóohochil. |
| mole | kool |
| moler | huuch’, muux |
| molestar | k’uuxil, ts’íikil, p’u’uhul |
| molinillo | huuyub |
| molleja | tuuch |
| mollera | ya’al |
| momento | súut, súutuk |
| momoto (animal) | toh |
| mondar | ts’eeh, ts’iil, p’eel |
| mondongo | u tsuukel wakax meenta’an tia’al haantbil |
| moneda | taak’in |
| monedero | u nu’ukul tu’ux ku ts’a’abal taak’in |
| mono | ma’ax |
| monografía | u ts’íibil ba’alo’ob ucha’an, ku meenta’al ti’ hunp’éel kaah, ba’alo’ob yaan yéetel ba’alo’ob. |
| monstruo | k’aak’as máak, k’aak’as ba’al |
| montaña | wiits, noh k’aax, múul |
| montar | naat’ |
| monte | k’áax, wiits, múul |
| montículo | múul |
| montón | túuk, múul, múuch’ tsúuk |
| montura | xéek |
| moño | t’uuch |
| moretón | chak puk’e’en |
| morada | otoch, nah, taanah |
| morar | kahtal |
| morcilla | chooch |
| mordaza | k’ax chi’ |
| mordedura | ch’i’ibal |
| morder | chi’ibal, níich’, k’uux |
| mordizco | níich’, k’uux, nóot’, néet’ |
| moreno | boox wíinik |
| morir | kíimil |
| morral | chíim, sáabukan |
| mortaja | nook’ ku meyah utia’al u te’ep’el kimen |
| mortandad | báan kíimil, kíimilil |
| mortero | muxub, k’utub |
| mosca | ya’axkach |
| mosco | k’oxol |
| mosquito | k’oxol, boox k’oxol |
| mostrar | e’es |
| mover | péek, péeks, pik’, húuy |
| movimiento | péek |
| mozo | táankelem; paalitsil |
| mucosidad | síim |
| muchacha | ch’úupaal (x), xi’ipaal |
| muchacho | paal, táankelem |
| mucho (superlativo) | hach, seen, seten, heta’an, ya’ab |
| muda de ropa | u heel nook’ |
| mudar | heel, k’eex |
| mudo | toot |
| mueca | éets’, nich’ koh |
| muela | cha’am, cha’am koh |
| muerte | kíimil |
| muerto | kimen |
| mugir | awat wakax, áakam wakax |
| mugre | éek’, éek’chok’, kiirits’ |
| mujer | ch’up, ko’olelm, ba’al (x) |
| mujer joven | ch’úupaal, lo’obayan (x) |
| mulato (planta) | chakah |
| muleta | che’ ku ts’aik yáanal u xiik’ máak k’oha’an wáaki’inpaha’an u yook tia’al u páahtal u xíimbal. |
| multa | bo’ol ku meentik máak ts’o’ok u meentik wáa ba’ax k’aasil |
| multiplicar | ya’abkun |
| multitud | ya’ab, ya’abal, múuch’ |
| mundo | kab, yóok’ol kab |
| munición | yóol ts’oon |
| muñeca | hunp’éel báaxal he’ bix chan ko’olel ku báaxtik mehen |
| muralla | pak’, ka’anal pak’ |
| murciélago | soots’ |
| murmullo | mukul t’aan |
| murmurar | mukul t’aan, mukul chi’ |
| muro | pak’ |
| músculo | xiich’, muuk’, bak’ |
| museo | kúuchil tu’ux ku ye’esa’al úuchben ba’alo’ob |
| música | paax |
| músico | máak ku paax |
| muslo | muk’ ook |
| mutilar | xoot’, kúul |
| muy (superlativo) | hach, seen, seten, héet, heta’an, táah |