Maya
Español |
Maya |
| ebano | bohom |
| ebrio | kala’an |
| echar | ch’iin |
| eclipse | chi’ib |
| eclpse de sol | chi’ibal k’iin |
| eclipse de luna | chi’ibal uh |
| eco | eets’ |
| echar | ch’iin, puul |
| edad | ha’abil |
| edificar | wa’akun, líik’s, meent |
| edificio | nahil, nohoch nah menta’an yéetel pak’. |
| educación | ka’ambes, kaans |
| educar | kaans, ka’ambes |
| efectuar | meen, úuchul |
| egoísta | ts’u’ut |
| ejido | u k’áaxil kaah, u lu’umil kaah |
| el (artículo) | ts’íib ku bin táanil ti’ hunp’éel k’aaba’ tia’al u ye’esik xiib yéetel chéen huntúul wáa hunp’éel. |
| él | leti’ |
| elástico | saats’, sasats’ki |
| elegante | hats’uts, ki’ichkelem |
| elegir | téet, yéey |
| elevar | na’aks, ch’úuy, ka’analkun líik’s |
| eliminar | hóok’s, lúuk’s xu’uls |
| elote | nal |
| ella | leti’, le t’aan he’ela’ chéen utia’al xch’up wáa ko’olel. |
| ello | le ts’iib, he’ela’ ku meyah tia’al u ye’esa’al u k’aaba’ xiib bey xan xch’up. |
| ellas | letio’ob |
| ellos | letio’ob |
| embarazar | yo’omkin, yo’omtal |
| embarro | pak’ lu’um |
| embellecer | hats’utskin, hats’utskun |
| embestir | k’óoch |
| emborrachar | káalkun káaltal |
| embrocar | nook, noktal, nokkin |
| embrujar | wáayt, pul ya’ah |
| embudo | but’ub |
| embutido | buut’, but’a’an |
| embutir | buut’, chook’ |
| emigar | hóok’ol, biin |
| emoción | ki’imak óol |
| empacar | paak, wool |
| empachar | t’iit’, t’iit’tal |
| empalizada | kolóohche’, kolóoxche’ |
| empanada | chancham |
| empapar | ch’uul, popo’kin |
| emparejar | keet, táaxkun, táats’kun |
| empatar | tsaay, taak’ |
| empeine | pach ook |
| empella | tsaats, polkil |
| empeñar | p’at ba’al yóo’lal taak’in |
| empezar | chúunbes, chúunpahal, káahal, léekel |
| empinar | hottal, xaktal, hotkin |
| empírico | chéen kambil |
| empleado | meyah máak |
| empolvar | póos lu’um, tóos lu’um |
| empollar | pahkun, pakkun húuk |
| empujar | léench’in, túulch’in |
| empuñar | maach, laap’ láap’ k’ab |
| en | ich, ichil |
| en este (esta) | ti’, tu, waye’ |
| en estado de | yo’om, yo’omchaha’an, ko’ha’an |
| en ninguna parte | mixtu’ux |
| en primer lugar | yáaxil |
| enamorar | yaakun |
| enano | aklax, kaabal baakel |
| encajar | ooks, laap, nuup’, k’aap, huup |
| encarcelar | k’aal |
| encarecer | ko’ohkin |
| encargar | k’uben |
| encargo | k’uben |
| encarnar | buy bak’ |
| encendedor | u xikiin k’aak’ |
| encender | t’aab, hoop |
| encerrar | k’aal |
| encía | chuun koh |
| encima | óok’ol |
| encino | chakte’ |
| enclenque | p’eex |
| encoger | moots |
| encomendar | k’uben |
| encontrar | kaxan, iil, naktáan |
| encorvar | p’uum, waats’, looch, p’ooh |
| encubrir | ta’ak |
| encuerar | tsel nook’, pit nook’, luk’s nook’, chaknúul |
| endeble | bi’ich’ |
| endemoniar | okol kisin ti’ máak |
| enderezar | tohkin, taats’, tats’kun |
| endulzar | ch’uhukkin |
| endurecer | chichkun, chichtal, nolba |
| enemigo | ch’a’ k’uxta’an |
| enérgico | chich |
| enfermar | k’oha’ankun, k’oha’antal |
| enfermedad | k’oha’anil |
| enfermo | k’oha’an |
| enflaquecer | ts’ooy, ts’o’oyol, bek’echtal, bi’ich’tal |
| enfrente | aktáan, táan |
| enfriar | síiskun, síistal, ke’eltal |
| enfurecer | p’u’uhkin, p’u’uhs |
| engalanar | hats’utskin, hats’utskun |
| enganchar | lechkun, leech |
| engañar | tuus |
| engaño | tuus |
| engarrotar | lot’ kéeh, loot’ |
| engordar | polokkin, polokkun |
| enhebrar | huul |
| enhilar | huul |
| enjambre | múuch’ kaab |
| enjaular | k’aal, k’aal tu che’ |
| enjuagar | tíix ha’, chaal |
| enojar | k’uux, p’uuh |
| enorme | nohoch |
| enramada | makan |
| enredadera | bolon tibi’ |
| enredar | baak’, babak’ |
| enrollar | koots’ koop, biil |
| enroscar | koop, koots’ biil |
| ensalada | xe’ek |
| ensartar | huul, loom |
| enseguida | séeb |
| enseñanza | ka’ansah |
| enseñar | kaansah, ka’ambes |
| ensuciar | kukul lu’umt, éek’kun |
| entablar | chúunbes |
| entender | ch’a’ un’uk, na’at |
| enteramente | huumpul |
| entero | túulis, chika’an chúuka’an |
| enterrar | muuk |
| entonces | le túun, he’ túun |
| entraña | hobnel |
| entrar | okol, máan |
| entre | ich, ichil, yáam, káap |
| entregar | k’uub, ts’aa |
| entretener | náay, náays óol |
| entrevistar | k’áat chi’ |
| entumecer | si’istal |
| entusiasmo | kuux óol |
| enumerar | xook |
| enunciar | a’al |
| envasar | t’ooh, buut’ |
| envejecer | ch’íihil |
| envés | paach |
| enviar | túux |
| envidia | yah óol, ts’íibol |
| envidiar | ts’iibol, yah óol |
| enviudar | p’áatal tu huun |
| enviudar el hombre | kíimil ataan |
| enviudar la mujer | kíimil íicham |
| envoltorio | to’, teep’ |
| envolver | to’, teep’, wool |
| epidemia | báan kíimil, háay kíimil, báan k’oha’antal, háay k’oha’antal |
| epidermis | oot’, oot’el |
| época | k’iin, k’iinil |
| equipaje | kuuch |
| equivocación | si’pil |
| equivocar | tu’ubul, sa’atal |
| era | k’iin, k’iinil |
| erguir | wa’akun, tohkin, t’echkun |
| erizar | xíib, xi’ix mukuy |
| erizo | k’i’ix ooch, k’i’ix pach ooch (erinaceus europeus) |
| ermitaño | may kaha’an tu huun he’ tu’uxake’ |
| error | k’aas, ma’ ma’alobi’, ma’ beyi’ |
| eructar | keeb |
| erupción | k’aak’, pawo’ |
| es cierto | haah u t’aan |
| es verdad | haah u t’aan |
| escaldar | mak’, xaak |
| escalera | eeb |
| escapar | púuts’ul, biin |
| escarabajo | kuklim, kuklim ta’ |
| escarabajo de agua | bubul ha’ |
| escarbar | páan, k’ooy, buuk’, pa’as |
| escarpa | t’o’ol pak’ |
| escasear | mina’antal |
| escasez | u p’áatal mina’an wáa ba’ax |
| esclavo | paalitsil, máak ku meyal tia’al máax maneh. |
| esclava | k’oos (h) |
| escoba | míis, míisib |
| escoger | téet, yéey, xíix |
| esconder | ta’ak, baal |
| escondite | sahkab |
| escopeta | ts’oon |
| escorar | tsool |
| escorpión | síina’an |
| escozor | saak’, saak’il, elel |
| escribir | ts’íib |
| escritura | ts’íib, ts’íibil |
| escroto | chíim |
| escuchar | u’uy |
| escudo | chimáal, pak’áal |
| escuela | nahil xook, kúuchil kaansah |
| escupir | túub, háak túub |
| esa | lelo’, le he’elo’ |
| esas | lelo’ob |
| ese | lelo’, le he’elo’ |
| esos | lelo’ob |
| esforzar | men muuk’, ts’aa óol |
| esmeril | huux |
| esófago | úul, u beel hanal, u behil hanal |
| espalda | pu’uch, paach |
| espantapájaros | bohol |
| espantar | ha’as, ha’as óol, hak’óol |
| espanto | wáay, ba’ba’al |
| España | Káastlan |
| español | káastlan wíinik |
| español (idioma) | káastlan t’aan |
| esparcir | k’iit, t’iit’, t’óot’, tóos |
| espectro | k’aasi ba’al |
| espejo | néen |
| espelón (planta) | xpéelon |
| esperanza | alab óol |
| esperar | pa’at, alab óol |
| espeso | tat, lolomki |
| espesura | piim, tatil, piimil, su’ |
| espía | ch’úuk |
| espiga | yi’ih |
| espigar | yi’ihankil, p’o’chahal |
| espina | k’i’ix |
| espina dorsal | t’o’ol a pach |
| espinilla | tselek, baakel t’óon |
| espino | k’i’ix (acassia pueblensis) |
| espíritu | píixan, óol |
| esposa | ataan |
| esposo | íicham |
| espulgar | ch’íich’, xíix |
| espuma | oom, yoom |
| esqueleto | baakel |
| esquina | ti’its, tu’uk’ |
| esquivar | heech |
| esta | lela’ |
| establecer | káahal, chúunbes, chunpahal, heets’, kuxtal |
| establo | u nahil tu’ux ku k’a’alal wakaxo’ob yéetel xan tsíimino’ob. |
| estaca | ts’op che’ |
| estacar | ch’ik che’ |
| estacionar | wa’atal, he’elel |
| estado | lu’umil |
| estafador | ookol |
| estafar | ookol |
| estalactita | ch’ak xiix |
| estalagmita | ch’ak xiix |
| estallar | waak’, wáak’al, tuup’ |
| estampar | ts’aal, taak’ |
| estancar | wa’atal; xu’ulul, níikil, nikkun |
| estar | antal |
| estar sentado | kulal |
| estatura | baakel |
| este | lelo’, le he’elo’ |
| este (oriente) | lak’iin |
| esternón | baakel tseem |
| estiércol | ta’ |
| estirar | saats’, t’iin, tiich’, siin |
| estofado | mak kuum |
| estómago | tsuuk, tsuukel, nak’ |
| estornudar | he’síim |
| estoy | tan in |
| estoy bien | tooh in wóol |
| estrangular | bits’ kaal, hich’ kaal, bits’ hul |
| estregar | haax, báay, hi’, cho’, paats’ |
| estrecho | koom |
| estrella | eek’ |
| estrenar | u ts’a’abal wáa u meyah túumben ba’al |
| estreñimiento | k’al ta’ |
| estuche | piix, ba’as |
| estudiar | xook, kaanbal |
| estúpido | ma’ na’at, tsu’uy pool, chich pool |
| eterno | mina’an u káahal mix u xuul; hach xaan |
| eunuco | may tsela’an u ye’el u keep |
| evacuación | hóok’s; ta’ |
| evacuar | hóok’s ta’ |
| evaporar | saap’ |
| evasión | púuts’ul |
| evidente | hanil, sáas |
| evocar | k’a’as |
| exacto | beey, beyo’, huch beyo’; hach tu p’iis, hach leti’, p’elech |
| examinar | ch’óoch’, k’aat, ch’a’ t’aan, xa’ak |
| excavar | páan |
| exceder | tiip’, tíip’il, máan, píit máan |
| exceso | maanal, tiip’il, ya’abil |
| excitación | ko’, ko’il, taakkun |
| excitar | taaktal, taakkun, taahkun |
| excusado | nah táankah kúuchil ta’ |
| exhibir | e’es |
| exigir | k’áat |
| existir | antal, kuxtal |
| expendio | tu’ux ku yúuchul koonol |
| experto | hach kaanbanaha’an; máak u hach yohel hunp’éel ba’al |
| explicar | tsool, tsol t’aan |
| explorar | ch’óoch’, iil, kaxan |
| explicar | tsool |
| explosión | wáak’al, waak’ |
| explotar | waak’, wáak’al, xíik, xíikil |
| exponer | e’es, ts’aa cha’anbil, ts’aa iibil |
| exprimir | yaach’, yeets’, peets’ |
| expulsar | hóok’s, hul |
| extender | siin, xiit’, t’iin, haay, haykun |
| exterior | paach, paachil, táankab, táanxel |
| exterminar | ts’o’oks, xu’uls, ch’eeh, kíims |
| extraer | hóok’s, hook |
| extranjero | táanxel máakm táanxel kaahil, ts’ul |
| extraviar | saat |
| extremo | xuul, ni’, ts’ook, p’iich |
| eyaculación | taak, k’uchul, u’ul |
| eyacular | taal, k’uchul, u’ul, kóohol |