Maya
Español |
Maya |
| dama | xunáan, ko’olel |
| danza | óok’ot |
| danzar | óok’ot |
| dañar | k’askuun, meen loob |
| daño | loob |
| dar | ts’a’ah |
| dardo | huul |
| de | utia’al |
| de nuevo | ka’teen |
| de prisa | séeba’an |
| ¿de qué tamaño? | buka’ah |
| debajo | yáanal, yaalan, kaabah, kaabal |
| deber | p’aax |
| débil | t’o’ona’an, ma’ muuk’il |
| decaer | t’oontal, máan óol |
| decepción | ok’om óolal |
| deceso | kíimil |
| decir | a’al, t’aan |
| declarar | u nu’ukbes, tsool, ts’aa un’uk, a’al |
| declinar | éemel, p’áatal |
| decorar | hats’utskuun, hats’ utskin |
| dedicar | ts’aa óol, k’uub óol |
| dedo | aal k’ab |
| dedo del pie | aal ook |
| defecar | ta’ |
| defender | áantah, took |
| deformar | yaach’, yuuch’ |
| deforme | móoch, yaach’ |
| defraudar | ookol, tuus |
| defunción | kíimil |
| degenerado | k’aschaja’an (h) |
| degenerar | k’astal, k’aschahal, k’aspahal, k’askuun |
| deglutir | luuk’, táats’ luuk’, túuts’ luuk’ |
| degollado | ma’ kaal, kúul kaal |
| degollar | xot kaal, k’up kaal, ch’ak, kúul kaal, luk’s kaal |
| degradar | óotsikun, t’oonkin, haaykun |
| deidad | k’uh |
| dejar | p’aat |
| delante | táan, táanil, aktáan |
| delatar | tak pool, tak ho’ol |
| deleitar | ki’kun óol |
| delfín | píixan kay |
| delgado | bek’ech, bi’ich’, ts’ooy, ts’oya’an, haay |
| delicado | neets |
| delicioso | ki’ |
| delinquir | si’ip |
| delirar | t’aant’an pool, t’aant’an ho’ol |
| delito | si’ipil, k’eban |
| demanda | k’áant |
| demanda (consumo) | tsaa |
| demandar | k’áat, tak pool, tak ho’ol |
| demencia | choko lakaabil |
| demente | choko pool, choko ho’ol |
| demonio | kisin, k’aasi ba’al, xulub |
| demorar | xáantal |
| demostrar | e’es |
| denso | tat |
| dentadura | koh |
| dentera | cha’ah, cha’a koh |
| dentro | ich, ichil, ichih |
| denunciar | tak pool, tak ho’ol, a’al |
| departir | tsikbal |
| dependiente | koonol (h) |
| depilar | k’oos, ts’iik, hok tso’ots |
| deplorar | yah óolt |
| deporte | báaxal |
| depositar | ts’aa, k’uub |
| depósito | cháaltun, haltun |
| derecho | no’oh, toh, táats’ |
| derramar | week, tiix, láal, k’iit |
| derretir | yiib, yaal, puuk’ |
| derribar | lúubs, huut, puuk, niik |
| derrocar | luuk’s, lúubs |
| derrochar | xuup |
| derrumbar | huut, niik, heen, hul |
| desabrochar | waach’ |
| desafío | ba’ate’el |
| desagarrar | háalk’abt, cha’ |
| desaguar | ho’os ha’, pul ha’, wek ha’ |
| desajustar | cha’ |
| desaparecer | saat, baal |
| desarrollado | nohoch chaha’an, nukchaha’an, ma’alob chaha’an |
| desarrollar | tsóol |
| desatar | waach’, cha’ |
| desayunar | uk’ul |
| desayuno | uk’ul |
| desbaratar | hoob, huut, puuk, pa’, niik, tilik |
| desbastar | póol, ho’och |
| desbordar | tuul |
| descalabrar | ch’in pool, hats’ pool |
| descalzar | tsel xanab, luk’s xanab |
| descalzo | ma’ xanab |
| descansar | he’elel, wa’atal |
| descanso | he’elel, wa’atal |
| descargar | éems kuuch, luk’s kuuch |
| descendencia | ch’i’ibal, aalo’ob, meheno’ob |
| descender | éemel, ts’aam, háayal |
| descifrar | na’at |
| descomunal | táah nohoch |
| descontar | luk’s, eems tohol, éens tohol |
| describir | tsool |
| descuartizar | p’aay, xo’xo’ot |
| descubrir | síil, kaxáant |
| descuidar | náays óol |
| desdentar | hots’ koh |
| desear | k’áat, óot, ts’iibol taak, pooch |
| desechar | puul, huk’s |
| desembocadura | chi’ |
| deseo | taak, ts’íibol, poochil |
| desertar | hóok’ol, púuts’ul |
| desértico | bobóohki |
| desesperación | xet’ óol, náaks óol, ts’íikil |
| desfallecer | sat óol |
| desfilar | tsol xíimbal |
| desflorar | haat, t’aak |
| desfondar | hoomchahal, tonchahal |
| desgarrar | la’ach, haat, xeet’ |
| desgracia | toop, loob, k’aas |
| desgraciar | k’askuun |
| desgranar | oxo’on, p’eel, p’uuch |
| deshacer | puuk’, pa’, huub huut |
| deshidratación | wach’k’ahal |
| deshierbar | páak |
| deshilar | híil, híit, tilik |
| deshinchar | ts’uum, ts’úumul |
| deshojar | luk’s le’, p’éep’ t’ok le’ |
| deshonrar | k’askuun, t’aak |
| desierto | bilim |
| designar | e’es |
| desistir | p’aat |
| desleir | puuk’, yaach’ |
| deslindar | xot’ k’áax |
| deslizar | haak, kiip, piit |
| deslumbrar | huul ich |
| desmayar | sa’atal óol, sak kimen |
| desmonte | kol k’áax |
| desnivel | níix, níixkab, t’oont’on |
| desnudar | chaknúult, pit nook’, tsel nook’, luk’s nook’ |
| desnudo | chaknúul, ma’ nook’ |
| desollar | ts’iip, p’e’es |
| despacio | chaanbéel, hunhunp’íit |
| despachar | túuxt |
| despedir | cha’, hóok’s, luk’s, tohol ch’in |
| despegar | laak |
| despeinar | xa’axak’ pool |
| despejar | píik’, chíikbes |
| despepitar | p’eel, ts’eeh |
| desperdicio | xiix, yala’ |
| despertar | ahal |
| despistar | saat |
| desplomar | báanal, heen, luut, luub, niik |
| desplumar | p’éep’ |
| despoblado | la’ kaah, kaah mina’an u máakilo’ob |
| despoblar | u bin u kahnáalilo’ob hunp’éel kaah |
| despojar | luk’s, took, tseel |
| déspota | k’asa’an, topa’an |
| desprender | báanal, taak, luub, poots’ |
| destapar | he’, tsel maak |
| destetar | tok iim, tok chu’uch, luk’s chu’uch |
| destilar | k’aabankil |
| destituir | hóok’s, luk’s |
| destreza | péek, séeba’anil, péeka’anil |
| destrozar | xeet’, tsi’ik |
| destruir | k’askuun, niik, huut |
| desvalido | nuum |
| desvalijar | ookol, tseel u ba’alo’ob |
| desvanecer | xiib |
| desviación | looch, ch’oot |
| desviar | looch, ch’oot, ch’eet, k’eech |
| desvío | háal paach, pach beh |
| desvirgar | k’askuun, t’aak |
| desyerbar | páak |
| desyerbe | páak |
| detectar | kaxan |
| detener | he’elel, he’els, wa’atal, wa’akuns, k’aal |
| deteriorar | k’astal, húutul, laabtal, úuchbental |
| detestar | p’eek |
| detonar | waak’ |
| detrás | paach, paachil |
| deuda | p’aax, láak’ |
| deudo | laak’, ch’iilankabil, laak’tsil |
| devoción | yaakunah óol |
| devolver | suut |
| devorar | luuk’, háanhan hanal, táats’ luuk’ |
| día | k’iin |
| diabetes | ch’uhuk k’i’ik, ch’uhuk wiix |
| diablo | ba’aba’al, kisin, k’aak’as ba’al xulub |
| dialecto | u hela’anil t’aan ku síihil ti’ u na’ t’aan |
| diálogo | tsikbal ich ka’atúul máako’ob |
| diamante | hats’uts sak tuun ku léembal |
| diario | sáansamal, tuláakal k’iin |
| diarrea | waach’, wach’k’ahal, k’áaxil, tirix ta’ |
| dibujar | u ts’íibta’al wáa u bo’onol u yoochel hunp’éel ba’al |
| dicha | ki’imak óolal |
| dichoso | ki’ óol |
| dieciséis | waklahun |
| diecisiete | uklahun |
| diecinueve | bolonlahun |
| dieciocho | waxaklahun |
| diente | koh |
| dieta | p’is hanal, p’íit hanal |
| diez | lahun |
| difamar | a’al ba’al |
| diferencia | hela’anil |
| diferente | hela’an, heheláas, yaanal |
| difícil | yaah, talam |
| difundir | tuux |
| difunto | kimen |
| digerir | tahal hanal, tahal o’och, éemel o’och |
| digestión | tahal hanal, tahal o’och |
| digno | tsikbe’en |
| diligente | sáak’óol, t’a’ah |
| diluir | puuk’ yaach’ |
| diluvio | búulul, bulkabal |
| dimisión | p’aat |
| dimitir | p’aat |
| dinamita | waak’, ba’al ku |
| dinastía | ch’i’ibal |
| dinero | taak’in |
| Dios | k’uh |
| Dios espíritu | k’uh, dyos |
| Dios hijo | ki’ichkelem yuum |
| Dios padre | yuumtsil |
| dios se lo pague | dyos bo’otik |
| dirección | u beil, u behil |
| directo | toh, taats’ |
| dirigir | ximbal, biin |
| discordia | takal t’aan |
| discurso | tse’ek |
| discutir | ba’ate’el t’aan, sakach t’aan |
| disentería | k’i’ik’ nak’, k’i’ik’ ta’ |
| disfrazar | helbes, heel |
| disgustar | k’uux, k’uuxil, ts’íikil, p’u’uhul |
| disgusto | k’uux, ch’a’ k’uux |
| disimular | ta’ak, mak chi’ |
| disipar | sa’atal, xuup, xu’upul |
| dislocar | huuk’, tuuk’ |
| disminuir | chichankuun, tsaapahal, mina’ankuun |
| disolver | puuk’, yiib |
| disparar | wak’ ts’oon, ts’oon |
| disparo | ts’oon |
| dispersar | k’iit, k’itpahal, pa’ |
| disputa | ba’ate’el, ba’ate’il |
| distancia | náachil, yáam |
| distante | náach |
| distinguir | k’ah óol, il, téet, yéey |
| distinto | hela’an, yaanal, k’expaha’an |
| distracción | nay óolal |
| distraer | náay óol |
| diurno | ich k’iin |
| divergente | u heel, heela’an |
| diversión | cha’an, báaxal |
| diverso | heheláas, hela’an |
| divertir | ki’imakkun óol, náays óol |
| dividir | t’oox, haats, buh, xoot’ |
| divisar | iil |
| división | k’áas |
| divorciar | p’aat, p’atba |
| divorcio | p’aat, p’atba |
| divulgar | ts’aa ohéetbil, men ohéetbil |
| dobladillo | biil, biilil |
| doblar | wuuts’ |
| doble | ka’a |
| doblez | waats’, wuuts’, wuuts’ul |
| doce | lahkah, ka’alahun |
| docencia | kaansah, kaambesah |
| docente | máax ku kaansah, máax ku kaambesah |
| dócil | suuk, suuka’an |
| doctor | ts’ats’aak, may ku ts’aak k’oha’an. |
| doler | yaah, chi’ibal, k’i’inam |
| dolor | yah, chi’ibal, k’i’inam |
| domar | sukkin ba’alche’o’ob |
| domesticado | suuk |
| domesticar | alak’t, suukkin |
| domicilio | nah, taanah, otoch |
| donar | síi, ts’aa |
| doncel | táankelem, táankelen |
| doncella | suuhuy, xlo’bayan, xlo’bayen, ch’úupal |
| donde | túun |
| dónde | tu’ux |
| dormir | wenel, weneh |
| dormitorio | u nahil wenel |
| dorso | paach, pu’uch |
| dos | ka’a |
| dote | mu’uhul |
| duda | péek óol |
| duende | alux |
| dueño | yuumil, nohchil |
| dulce | ch’uhuk |
| duplicar | u meenta’al ka’atéen hunp’éel ba’al |
| durar | xáantal, úuchbental |
| durmiente | wenekbal |
| duro | chich, chuchul, ts’u’uy |