Maya
Español |
Maya |
| clamar | awat, táatah awat |
| clamor | awat |
| clara | sakil he’ |
| clarear | sáastal, sáasital |
| claridad | sáas, sáasil |
| claro | sáas, sáasil |
| clase | xook |
| clasificar | tsool |
| clausurar | k’aal, ts’o’oks |
| clavar | baah, ch’iik, ts’oop |
| clavícula | puytáanil, u ni’ baakel tseen. |
| clérigo | k’iin (h), yuum k’iin |
| clero | k’iino’ob (h), yuum k’iino’ob |
| cliente | maab (h), maan (x) |
| clima | k’iin |
| clítoris | u yaak’ peel |
| cloquear | totohk’eb, totok k’eb |
| coa | lóob, lóo’che’ |
| coagular | lakbal, síistal, olomtal |
| coati | chi’ik |
| cobarde | sahak, sah óol, sah lu’um |
| cobertor | teep’ |
| cobija | teep’ |
| cobijar | piix, teep’ |
| cobrar | mol p’aax, u ch’a’abal u tohol, koonol wáa meyah |
| cocer | chaak, tahankun |
| cocina | k’óoben |
| cocinar | chak hanal, meen hanal |
| cocodrilo | áayin |
| cocoyol | tuk’ |
| cocuyo | kóokay |
| cochina | leech (x) |
| cochinilla | chach kib |
| cochino | kéek’en (h) |
| codo | kuuk |
| codorniz | beech’ |
| coger | ch’a’ah, ch’e’ maach, chuk |
| cogollo | óol, k’u’uk |
| cogote | pachkab |
| coito | ts’iis, naach’, taal |
| cojear | kohk’alak, tomchalak |
| cola | neh |
| colador | cháanchab |
| colar | cháach, máayt |
| colgar | ch’uuy, leech |
| colibrí | ts’unu’un |
| colina | pu’uk, búu’tun, chan wiits, muul |
| colmena | hobon |
| colmillo | ts’a’ay |
| colocar | ts’aa |
| color | boon, boonil |
| coloradilla (animalejo) | chek’ech, chak peech, chek’ex |
| colorado (color) | chak |
| columna | t’o’ol, tsool |
| coma | yaahtal, muk’yah, nohchil |
| comadreja | sáabin |
| comal | xamach |
| combate | ba’ate’el, ba’ate’il |
| combatir | ba’ate’el |
| comedor | kúuchil hanal |
| comején (animal) | k’amas |
| comenzar | káahal, ho’op’ol, léekel, chúunpahal |
| comer | hanal |
| comerciar | koonol |
| cometa | buts’ eek’ |
| cometer | meet, beet |
| comenzar | káahal |
| comezón | saak’, saak’il |
| comida | hanal, o’och |
| comienzo | chúunpahal, káahal, léekel, ho’op’ol, chúun |
| comisura | xaay chi’, tu’ux ku táak’al wáa ba’ax. |
| como | he’ebix |
| cómo | bixi’, bix |
| compañero | láak’ nuup, éet |
| compañía | éet, éetel, iknal, láak’in |
| comparar | keet, éet p’iis |
| compartir | hats |
| completamente | humpulil |
| completar | chúukbes |
| completo | chuup, chúuka’an |
| componer | ma’alobkun, utskiin |
| compra | maan |
| comprador | may ku maan, maan (h), maan (x) |
| comprar | maan |
| comprender | na’at |
| compresión | yoot’, peech’ peets’ |
| comprimir | chchankun, mehenkun, peech’, peets |
| comunicar | a’al, t’aan |
| con | yiknal, yéetel |
| con él | yiknal |
| concavidad | yaam, k’óom taam |
| concebir | yo’omtal |
| conceder | ts’aa |
| concentrar | much’kiin, mool |
| concepto | na’at, tuunkul |
| concertar | ma’alobkin, utskiin |
| conciencia | na’at, tuukul |
| concluir | ts’o’ok, ts’o’okol |
| conclusión | ts’o’okol |
| concurrir | much’tal |
| concha | sóol, paach |
| condena | bo’ol k’eban, xot’ k’iin |
| condenado | paula’an u k’iin, xota’an u k’iin |
| condenar | xot’ k’iin, pul k’iin |
| condimentar | xa’ak, ts’aaxa’ak |
| condimento | xa’ak’ |
| condiscípulo | éet xook |
| condonar | sa’as k’eban |
| conducir | biis, aktáant |
| conectar | nuup’, nuup |
| conejo | t’u’ul |
| conexión | nuup, nuup’ |
| conferencia | t’aan, tsikbal |
| conferir | ts’aa, k’uub |
| confesar | a’al k’eban, tsol k’eban |
| confesión | a’al k’eban, tsolk’eban |
| confiado | alab óol |
| confiar | alab óol |
| conflicto | ba’ate’el, ba’ate’il |
| confundir | sat óol xa’ak’ pahal. |
| congelar | síiskun, síistal |
| congregación | múuch’ |
| congregar | múuch’kin, mulkin |
| conjuntar | múuch’kin, mulkin |
| conjunto | múuch’ |
| conmemorar | k’iinbes |
| conmover | péeks óol |
| conocer | k’ah óol, ohéelal |
| conocimiento | na’at, ohel, tuukul; k’ah óolal |
| consejero | tsol xikin |
| consentir | cha’; u p’a’atal u meenta’al he’ ba’axake’. |
| conserje | kanan (h), kalan (h) |
| conservar | kanáan, kaláan, líik’s |
| consolar | náays óol |
| consolidar | chichkuun |
| consomé | k’aab bak’, ha’il bak’ |
| consorte | íicham (h), atan (x) |
| constelación | eek’o’ob u tsolmubao’ob |
| construcción | beet, meent, líik’s |
| construcción (edificio) | nahil |
| construir | beet, meent, wa’akun, líik’s |
| consultar | k’áat chi’ |
| consumar | ts’o’okol |
| consumir | xuup |
| contagiar | paak’, taak’, tsaay |
| contaminación | k’askuunil |
| contaminar | k’askuun |
| contar | xook, tsikbal, a’al |
| contemplar | pak |
| contener | biis, ba’al |
| contentar | ki’imakkun |
| contento | ki’imak óol, ki’ki óol, ki’imak |
| contestar | nuuk |
| contiguo | éet chi’, tutséel |
| contorno | bak’ paach |
| contraer | moots, moot |
| contribución | bo’ol, áant, áantah |
| contribuir | áant, áantah, bo’ol |
| convalecer | ch’a’ muuk’, ch’a’ óol, utstal |
| conversación | t’aan, tsikbal |
| conversar | t’aan, tsikbal |
| convertir | suut, k’eex |
| convidar | múul hanal |
| convivir | múuch’ kuxtal, múul kuxtal, éet kahtal |
| convocar | t’aan, t’aanbah, t’aanbail |
| convulsión | lo’ot’ol |
| cónyuge | íicham (h), atan (x) |
| copete | p’oot |
| copiar | u meenta’al hunp’éel ba’al he’ex uláak’e’. |
| coraje | ts’íikil, p’u’uhul |
| coralillo | kalam |
| corazón | puksi’ik’al |
| corchar | haax, bal k’ab, ch’oot |
| corcho | mak’ |
| cordero | chan taman |
| cordillera | pu’uk, wits |
| cordón | k’ax táab chan suum, k’uuch |
| coro | múul k’aay, múuch’ k’aay |
| corral | kúuchil tu’ux ku k’a’alal ba’alche’o’ob he’ex. |
| correa | k’axnak’ |
| correcaminos | k’úumk’umi |
| corregir | utskiin |
| correr | áalkab |
| corretear | áalkabans, áalkabkun, áalkabt |
| corrida | áalkab; pay wakax. |
| corriente | chowáak |
| cornear | k’óoch |
| cornudo | máak ku tu’usul tumen yatan wáa u yíicham. |
| corroer | waay, ma’as |
| corsario | may ku yookol ich k’áak’náab |
| cortar | ch’aak, xoot, xoot’, k’uup |
| cortar (con machete) | ch’ak |
| corte | ch’aak, xoot, xoot’, k’uup |
| corteza | sóol, paach |
| corto | kóom, xoot’ xuut’ |
| corva | looch, p’uus, waats’, wuuts’ |
| cosa | ba’al, ba’ax |
| cosecha | hooch, mool, uux, t’ook |
| cosechar | hooch, mool, uux, t’ook, éens |
| coser | chuuy |
| cosquillas | chahal, chikil |
| costa | u háal k’aak’náab, u chi’ k’áak’náab |
| costado | tséel, xáax |
| costal | chíim, mukul |
| costilla | ch’ala’at |
| costo | bahux |
| costra | sóol, ooxel |
| costumbre | suuk, suukil |
| costura | chuuy |
| costurar | chuuy |
| cotorra | t’uut’, kéel |
| coxis | k’uul, bobox, bak neh, tuch neh |
| coyote | utiúu (canis latrans) |
| Cozumel | Kosomeen (isla ocupada por las golondrinas) |
| cráneo | tseek’, baakel pool |
| crecer | ch’íihil, nuuktal, nohochtal, ya’abtal |
| crédito | p’aax |
| creencia | ok óolal, tuukul |
| creer | tuukul, oks óol |
| crepitar | wáak’al, tip’ix |
| crepúsculo | okol k’iin, oka’an k’iin |
| crespo | muuch’, mulix |
| cresta | p’iich, t’eel |
| cría | aal, mehnil |
| criada | k’oos (x) |
| criado | k’oos (h), meyhil |
| criar | tséen |
| criatura | paal |
| criminal | kinsah máak |
| crin | tsuuk, tso’ots tsíimin |
| cristianismo | ki’ichkelem tuukul |
| cristiano | ki’ichkelem, ki’ichkelem wíinik |
| cristo | ki’ichkelem yuum |
| croar | k’aay muuch, t’aan muuch, awat muuch |
| cruce | xaay, xa’ay |
| crudo | che’che’ |
| crujir | heech’, herech’, hirich’ |
| cruz | k’atab che’ |
| cruzar | k’áatal, k’aatmáan |
| cuajar | taat, lakbal, síistal, olomtal |
| cuajo | taat, síistal |
| cuál | máakalmáak |
| cualquier | he’ máakalmáake’, he’ máaxake’ |
| cualquiera | he’ máakalmáake’, he’ máaxake’ |
| cuando | le kéen |
| cuándo | ba’ax k’iin, bik’ix |
| cuánto | bahux, bahun |
| cuarta | náab |
| cuartear | buuh, he’, teeh |
| cuatro | kan |
| cubeta | ch’óoy |
| cubrir | piix, huuk, teep’, tsiik |
| cubo | ch’ooy |
| cucaracha | k’uruch, na’ ts’uul |
| cuchara | ho’opob, k’uruch |
| cuchillo | xotob, xooteb, etsnaab |
| cuello | kaal |
| cuenta | xook |
| cuento | tsikbal, tsibalil |
| cuerda | suum |
| cuerno | baak, xuulub |
| cuero | k’éewel, oot’el |
| cuerpo | wíinkil, wíinklil, kukut, wíiklal |
| cuervo | hoh |
| cueva | áaktun, sahkab |
| cuidar | kalaan, kanaan |
| culebra | kaan |
| culero | táas iit |
| culo | iit, mool, chuun |
| culpa | si’ipil, kuch |
| cultivar | pak’al |
| cultura | tuláakal ba’al ku kanik yéetel ku ka’ansik máak. |
| cumbre | ni’, p’iich, ho’ol, ka’analil |
| cumpleaños | k’iin k’aaba’ |
| cuna | kúuchil tu’ux ku chikúunta’al wenel channpal. |
| cuña | no’ox, takab, tak che’ |
| cuñada | baal (x) |
| cuñado | baal (h) |
| cura | k’iin (h), yuum k’iin |
| curación | ts’akik |
| curandero | meen (h); wiinik ku ts’aak yéetel xíiw wáaa yéetel payal chi’. |
| curar | ts’aak |
| curtidor | bon k’éewel (h), ts’aan kéewel (h) |
| curtir | bon k’éewel, ts’aam k’éewel |
| curva | waats’, wuuts’, koop, ch’ootol |
| cutis | oot’, oot’el |