Maya
Español |
Maya |
| amabilidad | utsil |
| amable | uts |
| amado | yaakuna’an, óota’an |
| amaestrado | ka’anbesa’an |
| amaestrar | ka’anbes |
| amamantar | ts’aa chu’uch |
| amanecer | píik’il, sáastah |
| amansar | suukkin |
| amante | weey (h), k’eech (x) |
| amapola | k’uyche’ (x) (papaver rhoeas) |
| amar | yaakun |
| amargar | k’áahkun |
| amargo | k’áah |
| amarillarse | k’aank’antal, k’aank’anchahal |
| amarillo | k’an, k’aank’an |
| amarillo claro | sam k’aan |
| amarillo medio | k’anil k’aan |
| amarrar | k’aax |
| amarre | k’aaxil, k’aaxih |
| amasar | ya’ach’, xa’ak’ |
| ambición | ts’íibol, poochtal |
| ambicionar | ts’iibol, poochtal |
| ambidextro | ka’amatil k’ab |
| ambiente | tuláakal ba’al yaan yóok’ol kaab. |
| ambos | tu ka’atulil, le ka’peel |
| ambular | xíinbal, xíinbah |
| amenazar | sahakkun, ts’aa sahak |
| amenizar | ki’ óol |
| amerindio | máasewal |
| amígdala | p’aakil kaal, bu’ulil kaal |
| amigo | amikoo |
| amigos (plural) | amikoo’ob |
| amistad | uts bisbah yéetel he’ máaxake’. |
| amnistía | u sa’asa’al u si’ipil máak. |
| amo | yuum, yuumil, ts’uul |
| amodorrarse | chich wenel, t’uubul u wenel máak. |
| amoldar | u beeta’al hunp’éel ba’al he’ex u nu’ukulil tu’ux ts’a’abale’. |
| amonestar | k’eey, táah t’aan |
| amontonar | mulkin, muchi’kin |
| amor | yaah, yaakunah |
| amoratarse | éek’kume’ental, ée’puk’e’ental. |
| amordazar | k’ax chi’ |
| amortajar | tep’ kimen |
| amparar | kalan, kanan |
| ampliar | kóochkin, nohochkin |
| amplificar | nohochkin, kóochkin |
| amplio | kóoch |
| ampolla | xaak, p’ool |
| amputación | xoot, luk’s |
| amputar | xoot, xoot’ |
| amurallar | k’aal bak’ paach |
| analfabetismo | máako’ob ma’ u yohlo’ob xooki’. |
| analfabeto | máak ma’ u yohel xook mix ts’íibi’. |
| anaranjado | chak k’an |
| anatomía | u xookil u wíinklil máak. |
| anca | p’u’uk iit, bak’el iit |
| anciano | ch’iha’an, noxiib, biyeho |
| ancho | kóoch |
| anchura | kóoch u táan |
| ¡anda ve! | ¡xeen! |
| andar | xíinbal, xíinbah, máan |
| anegado | búulul |
| anegar | buul, búulul |
| anexar | taak’, nuup |
| anglicano | íinglese’ wíinik |
| anglosajón | íinglese’ wíinik |
| angosto | un’ut’ |
| ángulo | ti’its’, tu’uk’ |
| anhelar | ts’íibol, yaanyan |
| anidar | k’u’ankil, meen k’u’ |
| anillo | ts’ipit (x) |
| ánima | píixan, óol |
| animal | ba’alche’ |
| animal doméstico | aalak’ |
| animales (plural) | ba’alche’o’ob |
| animar | lep’ óol, lep’ óolal |
| ánimo | óol |
| aniquilar | xu’uls, chéehs |
| aniversario | noh k’iin, k’iin k’aaba’ |
| ano | iit, mool, chuun |
| anoche | áak’abhil, ok’onhih, o’niak |
| anochecer | áak’abtal, ée’hoch’e’ental, ée’same’ental, ok’nak kíin |
| anolar | nóol |
| anona | óop, poox (anona glabra) |
| anotar | ts’íib |
| ansia | taak, ts’íibol, k’áat |
| antaño | úuchben |
| anteanoche | áak’ab ka’ohe, áak’ab ka’awheh. |
| anteayer | ka’ohe, ka’awhe |
| antebrazo | k’ab |
| anteceder | k’ab |
| anteponer | bin táanil |
| anterior | táanil |
| antes | táanil, táanih, yáax |
| anticipar | yáaxkun, paybe’enkun |
| antifaz | u piixil ich |
| antiguamente | ka’ach úuchih |
| antigüedad | úuchbenil |
| antiguo | úuchben, laab |
| antojo | ts’íibol, pooch |
| antorcha | tah che’ |
| anudar | k’aax, mook, hook’ |
| anular | xu’uls, ts’o’oks |
| anunciar | k’a’ay, a’al |
| anzuelo | lutsub, hok’ob |
| añadir | tsaay |
| añejar | úuchbental |
| añejo | úuchben, laab |
| añicos | xéexet’al |
| añil | ch’ooh |
| año | ha’ab, tun |
| apaciguar | hets’kun |
| apachurrar | peech’, pupuch’, yaach’ |
| apadrinar | máak ku bisik huntúul chanpaal ok ha’ wáa huntúul máak utia’al u ts’o’okol u beel. |
| apagar | tuup |
| apalear | nóok haats’, táah haats’ |
| apañar | maach, ch’a’ |
| aparador | u nu’ukul tu’ux ku ye’esa’ah koonol. |
| aparato | nu’ukul |
| aparear | nuup, ts’iis |
| aparecer | chíikpahal, hóok’ol, tíip’il |
| aparentar | chéen tu menkubah, chéen tu tuus |
| apartar | haats, huuts’, kóol |
| aparte | hunpáay |
| apasionar | uts tu yich |
| apaste | káat |
| apatía | ma’ óolal |
| apedrear | ch’iin ku meenta’al yéetel tuunich. |
| apellido | a’ake |
| apenar | yahkun óol, subtal |
| apenas | istikyah, istakyah |
| apendejar | sat óol |
| apéndice | u ni’ polok chooch |
| apertura | he’, chúunpahal, káahal |
| apesgar | peets’, ts’aal |
| apestar | tu’ |
| apestoso | tu’ |
| apetecer | ts’íibol, taak, k’áat |
| apetito | taakil hanal |
| apicultor | máak ku meyahtik kaab. |
| apicultura | meyahil kaab, kanáanil kaab, kaláanil kaab |
| apisonar | koh lu’um wáa beh |
| aplanar | táaxkun |
| aplastado | yaach’ |
| aplastar | peech’, puuch, yaach’, maax |
| aplaudir | papax k’ab, lalah k’ab |
| aplauso | papax k’ab |
| aplicar | ts’aabil ba’al yóok’ol uláak’. |
| apodo | k’aaba’ |
| apolillar | u k’uux yik’el che’ wáa nook’. |
| aporrear | p’uuch |
| aportar | ts’aa |
| aposentar | ts’aa tu’ux wenel máak |
| aposento | u k’áasil nah |
| apostar | u buul máak yéetel taak’in. |
| apoyar | hets’kun, nakkun |
| apoyo | tóohche’, áantah |
| apreciar | yaakun, yaabil |
| aprecio | yaakunah |
| aprehender | chuuk, maach, cháach |
| aprehensión | chuuk |
| aprender | kaanbal, kaanbal |
| aprendido | kanik |
| aprendiz | kaanbal (h) |
| apresar | chuuk, maach, peets’ |
| apresurar | chichkun, séebkun, lep’ óol |
| apretón | chich maach, kan maach |
| aprisa | séebal, tu séebal |
| aprisionar | k’aal |
| aprobación | haah, haahkun |
| aprobar | haah, haahkun |
| apropiar | tia’alint, ch’a’ |
| aprovechar | k’abéetkun, k’a’ana’ankun |
| aproximación | náats’al, húuts’ul |
| aproximar | huuts’, naats’ |
| apto | ma’alob |
| apuesta | buul |
| apuntalar | táak che’, tóohche’ |
| apuntar | tuuch’ub, e’es |
| apuñalar | loom |
| apurar | séebkun, lep’ óol, chichkun |
| aquél | lelo’ |
| aquello | lelo’ |
| aquella | lelo’ |
| aquí | te’ela’, waye’ |
| aquietar | hets’kúun |
| arado | yiik |
| araña | am |
| arañar | la’ach |
| arar | buuk’ |
| árbol | che’ |
| arbusto | che’ ku hóok’ol u k’ab tak tu chuun. |
| arcabuz | ts’oon |
| arcilla | kat |
| arco iris | chéel |
| archivar | ta’ak |
| archivo | u kúuchil tu’ux ku ta’aka’al wáa ku líi’sa’al hu’uno’ob. |
| arder | elel |
| ardilla | ku’uk, p’eex (sciurus poliopos) |
| ardor | hach chokoh, elel |
| arena | sa’am, u lu’umil k’áa’náab |
| arete | tuup |
| árido | bóoh tikin, bobóohki |
| arisco | k’o’ox |
| aristócrata | ayik’al, halach wíinikil |
| arma | ts’oon |
| armadillo | weech (dasypus novemcintus) |
| armadura de madera | beel ch’o’ |
| armazón | wíinkil, wíinklil |
| aroma | ki’bok |
| arquear | wuuts’, looch, p’uun |
| arraigar | táabal, tak’moots |
| arrancar | hook, hoots’, t’ook |
| arrasar | táaxkun, míis |
| arrastrado | hiilaal |
| arrastrar | hiil, kóol |
| arrear | k’a’am t’anbil wáa hats’bil ba’alche’o’ob. |
| arrebatar | tóok pay, háan pay |
| arreciar | k’a’aamtal |
| arreglar | utskin, ma’alobkin |
| arrepentirse | yah óol, k’a’a’hal iik’ |
| arrestar | k’al |
| arriar | éems |
| arriba | ka’anal, yóok’ol |
| arribar | kóohol, k’uchul, u’ul |
| arribo | k’uchul. u’ul, kóohol |
| arriesgar | péek óol |
| arrimado | naats’ba |
| arrimar | naats’, huuts’, taak’ |
| arrinconar | nakkun, ts’aa nak’lik |
| arrodillar | xolkin, xóol píix |
| arrogante | ka’anal paakat, k’áak’ ich |
| arrojar | ch’iin, puul |
| arrollar | wuuts’, koots’ |
| arroyo | beel ha’ |
| arrugar | yuuch’, yaach’ |
| arruinado | hostil |
| arrumbado | naats’ba |
| arruinar | k’askun, huut, óotsikun |
| artesanía | u meyah máako’ob ku meentko’ob ba’alobb yéetel u k’abo’ob bey xan yéetel u mehen nu’ukulo’ob. |
| artesano | máak ku meentik ba’alo’ob yéetel u k’ab bey xan yéetel u mehen nu’ukulo’ob. |
| artificial | ba’al menta’an tumen wíinik. |
| asa | xikin, ook, k’a |
| asado | póoka’an, k’áak’ ta’an |
| asaltar | ookol |
| asar | k’áak’at, póok, tóok |
| ascendencia | ch’i’ibal |
| ascender | na’akal |
| asco | p’eek |
| asear | ch’óoch’, míis, púus |
| asentar | kukin, hets’kun, akkun |
| asentir | haahkun |
| aserradero | kúuchil tu’ux ku xo’otol che’. |
| aserrín | ma’ay che’ |
| asesinar | kiimsah, kíimsah |
| asesino | máak ku kiimsah, kiimsah may |
| asesor | máak ku tsol nu’uk |
| aseverar | haahkun |
| asfixia | ku’upul iik’, xu’ulul iik’ |
| así | beey, beya’, beyo’ |
| asidero | xikin, ook, k’ab |
| asiento | k’áanche’ |
| así como | he’ebix |
| así es | beey |
| asir | máach, cháach |
| asma | k’aak’as se’en, kok se’en |
| asmático | wíinik yaan kok se’en ti’ |
| asociar | much’kin |
| asolear | hayk’iin |
| asomar | chíikpahal, tíip’il |
| asombrar | kak’ óol, ha’as óol |
| asperjar | líil ha’, wiits’ |
| áspero | hihixkil, po’opo’ox, to’och |
| aspirar | ch’a’ iik’, múusiik’ |
| asqueado | may taak u xeh |
| asquear | taatak xeh |
| astilla | u xéexet’al che’, tuunich wáa uláak’ ba’alo’ob |
| astillar | xiixkun |
| astuto | may hach yaan u na’at |
| asumir | ch’a’, k’aam |
| asunto | beel |
| asustar | ha’as óol |
| atacar | k’óoch |
| atado | k’aaxal |
| atajar | k’áas ho’ol, xóot’ ho’ol |
| atajo | xot’ beh |
| atar | k’aax |
| atarantado | saatal óol |
| atarantar | sat óol |
| atardecer | t’úubul k’iin, bin k’iin |
| atascar | k’aal, ts’oop |
| ataúd | máaben tu’ux ku bisa’al mukbil huntúul kimen. |
| ataviar | utskin |
| atemorizar | sahakkun |
| atender | ts’aa óol, u’uy |
| ateo | mina’an ki’ichkelem yuum ti’ |
| aterrizar | háayal, éemeh, éemel |
| atestar | chuup, buut’, chook’ |
| atestiguar | haahkun |
| atinar | tsaay; na’at |
| atisbar | ch’eeneb |
| atizar | péeks k’aak’, huts’ náahche’, much k’áak’ |
| atole | sa’ |
| atole ritual | áak sa’ |
| atolladero | ts’ots’opkil, ts’ots’opkih |
| atollar | ts’óopol, k’áalal |
| atónito | hak’a’an óol |
| atontar | sat óol |
| atorar | k’aal, leech |
| atormentar | to’otop |
| atracador | ookol ich kaah (h) |
| atraer | naats’, taas |
| atragantar | hak’ab, ku’uchul |
| atrancar | no’oxche’, tóohche’ |
| atrapar | chuuk, maach |
| atrás | paachil, paachih |
| atrasar | xaankun, p’áatal paachil |
| atravesar | k’atkun |
| atrevido | ko’ |
| atropellar | héentan, naktáan |
| atuendo | nook’, búuk |
| aturdir | sat óol |
| auge | u hach ma’alobtal máak wáa he’ ba’axake’. |
| augurar | tomoh chi’, tomok chi’, tomox chi’ |
| aullar | uyok’ol chi’ibal peek’ |
| aullido | awat yok’ol ba’alche’ |
| aumentar | ya’abkun, nohochkun |
| aunque | kex |
| aunque sea | kex teech |
| aura (zopilote) | ch’oom |
| aureola | peet |
| aurora | tu taal u sáastal |
| ausente | biha’an, ma’ kula’ani’, mina’an |
| autobús | wawa |
| autóctono | wayile’, weyile’ |
| autoridad | nohochil kaah |
| autorizar | cha’abal |
| avanzar | táanichahal, máan táanil |
| avaro | ts’u’ut |
| ave | ch’íich’ |
| avejentar | teek ch’íihil, póot ch’íihil |
| aventar | puul, píik ch’iin |
| avergonzar | sublakkun, sublakkin |
| averiarse | k’astal, k’aschahal |
| averiguar | k’áat chi’, káatpéeks |
| avicultor | may ku meyahtik (x), kaaxo’ob (h) |
| avisar | u ts’a’aba yohéeta’al hunp’éel ba’al. |
| avispa | xuux (vespa vulgaris) |
| avispa roja | bobo’te’ |
| avispero | xuux, paak’ xuux |
| avispón | holom, xuux kaab |
| avivar | t’aab, hoop |
| axila | xiik’ |
| ayer | ho’oleh, ho’olheak |
| ayuda | aantah |
| ayudar | aantah |
| ayunar | su’uk’in |
| ayuno | su’uk’in |
| azabache | boox |
| azahar | loot pak’áal |
| azar | binak, buul |
| azotar | haats’ |
| azote | haats’ |
| azotea | u táaxil u yóok’ol pak’ik nah |
| azteca | wach wíinik |
| azúcar | ch’uhuk, asukaar |
| azucarar | ch’uhukkin |
| azul | ch’ooh |
| azul cielo | sam ch’ooh |
| azul marino | boox ch’ooh |
| azul turquesa | tuunich ch’ooh, k ’áak’ ch’ooh |
| azuzar | chu’uy |